BIOS NEDİR?

Basic Input/Output System" (Temel Giriş/Çıkış Sistemi) kelimelerinin baş harflerinin birleşmesinden meydana gelen Bios, PC’nizin çalışması için gereken temel işletim sistemi olarak özetlenebilir. Sadece okunabilir bellek (ROM) üzerine yazılmış bir yazılım olan Bios, anakartınızın özelliklerini yönetebilmeniz/ kullanabilmeniz, diğer donanımlar arasında bir bağ kurması için görev yapar. Daha kaba bir ifadeyle, bilgisayarınız açılırken genelde “Press DEL to Enter SETUP” ifadesine hitaben DEL tuşuna basarak girdiğiniz yazılımsal bölümdür.

“Sadece Okunabilir Bellek” üzerinde olmasından dolayı, Bios burada kalıcıdır. Kalıcı olmasının bir sebebi ise, her defasında PC’nizi açtığınızda Bios’un işlem yapmasıdır. PC’nizin açılmasında görev almakla birlikte, işletim sisteminiz ile diğer donanımlarınız arasında bir bağ kurmaya olanak sağlar. Örneğin, anakartınız üzerinde olan donanımların listesini işletim sistemine Bios verir. Bios ile anakart ile sunulan özellikleri değiştirebildiğimiz gibi, sistemin daha iyi çalışması, uyumsuzlukları gidermek için bir takım ayarlamalar yapılabilir. Örneğin, entegre olarak ses kartı taşıyan anakartın Bios’una girerek ses özelliğini iptal ettiğimizde işletim sistemi artık bu ses kartını algılayamayacaktır. Biraz önce de bahsettiğimiz gibi Bios, bir yazılım olduğundan, anakartın dengeli + performanslı çalışması için kullanıcılara ayar yapma olanağı sunuyor.

Bios, sadece okunabilir bellek tipi olan EEPROM üzerine kaydedilir.

Bios’u şöyle özetlersek sanırım akıllarda daha kalıcı olacak: “Bios, anakartınızın özelliklerini belirleyen/değiştirebilen ve üzerine takılı olan donanımların çalışması için gereken parametreleri kullandığınız işletim sistemine aktaran minik bir işletim sistemidir.”

Bios’lar ufak işletim sistemi gibidir dedik ya, farklı farklı markaların ürettikleri farklı Bios’lar var. Bunlar AWARD, AMI ve Phoenix Bios. Phoenix Bios ile AWARD Bios birleşerek, bazı anakartlarda ikisinin ortak ürünü olan Bios’lardan kullanılmaya başlandı.

BIOS İLE DİĞER DONANIMLAR ARASINDAKİ İLİŞKİ

Bios’un minik bir işletim sistemini öğrendikten sonra, diğer donanımlar ile arasındaki bağa biraz daha yakından bakarsak, bu konuyu biraz daha pekiştirmiş olacağız.

Bios’un görevlerini kategorize etmek mümkün:

Anakartın üzerine takılı olan donanımların çalışması için gereken parametreleri ve adresleri tayin etmek.
Anakart tarafından desteklenen özellikleri kapatmak/açmak ve bu özelliklerin değerlerini değiştirmek/gözlemlemek.
Bios, üzerine takılı olan donanımların çalışma adreslerini kullandığınız işletim sistemine bildirerek onların doğru düzgün çalışmasına olanak tanıyor. Normal şartlarda Bios, aygıtların çalışma adreslerini biraz cömert davranarak işletim sistemine yaptırmayı uygun görüyor. Ama bu her zaman işleyen bir yöntem değil. Kalabalık ek donanıma sahip bir sistemde, bazı donanımların “çalışma adresleri”, kullandığınız işletim sistemi tarafından aynı atanınca, çakışma dediğimiz olay ortaya çıkıyor. Donanımlar kendi aralarında, “burası benim, şurası senin” gibi kavga ederler ara sıra. Çoğu zaman, aynı “çalışma adresine” sahip donanımlar kendi aralarında bu yeri paylaşarak sorun çıkartmazken, bazılar ise inatçılık eder ve “yok arkadaş burası illa benim; sen git başka yere yerleş” şeklinde uyumsuzluk çıkarabilir. Bu sayede iki donanım da birbirine küser ve ikisi de çalışmaz. Ama, Bios’a girip, aygıtların kullanması gerektiği çalışma adreslerini (IRQ,DMA vs.) kendiniz belirlediğinizde bütün her şey kuzu kuzu çalışmasına devam eder.

Anakarta takılı olan aygıtların kullandığı adresler Bios tarafından gösteriliyor.

Diğer taraftan, örneğin, anakartın açılışta ilk olarak hangi aygıtı (HDD, Floppy, SCSI) kullanmasını istiyorsanız, bunu Bios’dan halledebilmeniz mümkün.

Yani kısaca özetlersek Bios bilgisayarındaki tüm parçaların birbiri ile iletişiminde önemli bir rol oynayan ve başlıca tüm ayarların yapılabildiği bir program ve bu programın yazılı olduğu chip'e verilen isimdir.

BIOS GÜNCELLEME

Şu anda bir çok üretici firma AMI, AWARD ve Phoenix Bios yongalarından birini kendi anakartlarında ağırlıkla kullanmaktadır. Aşağıda bu yongalara sahip bir anakartta Bios upgrade in nasıl yapılacağı anlatılmaktadır. Ancak Bios upgrade yaparken bilgisayarın resetlenmemesi ve gücünün kesilmemesi gerekmektedir. Böyle bir durumda Bios, tamamen bozulabilir. Ayrıca Bios upgrade yapıldıktan sonra daha önce yapılmış olan ayarlamaların default değerlere döneceğini düşünerek, Bios ayarlarını not etmeniz tavsiye edilir.

İlk olarak yazıdaki linklerden Biosunuza uygun exe ve Biosa yazılacak dosyayı indirin. daha sonra c:\ diskinize Bios isimli bir klasör yaratın. ve indirdiğiniz dosyaları o klasörün içine açın. bu dosyalardan işinize sadece 2 tane si yarayacak. 1. si uzantısı *.bin, *.18 vb. olan dosyalardır. Bu dosya Biosa yazacağımız dosyadur. 2. si ise uzantısı *.exe veya *.com olan yukarıdaki dosyayı Biosa a yazacak programdır.

Ms-Dos komut isteminde

sys c: a:

komutuyla yada windows tan bir sistem disketi yaratın. Daha sonra aşağıdaki sırayı takip ediniz:

1. Anakartinizi açtığınızda "DEL", "F10", "F2" (Biosdan Biosa basılacak tuşlar değişir. Hangi tuşa basacağınızı bilgisayar ilk açılırken gelen ekranı takip ederek bulabilirsiniz.) tuşuna basıp Bios SETUP'a giriniz.

2. Eğer internal ve external cahce ile ilgili bir ayar varsa disable ediniz.

3. Biosdan "first boot device"'ı (bilgisayar boot ederken ilk bakacağı yer) floppy olarak ayarlayın ve bilgisayarı yeniden başlatın.

4. Bilgisayarı hazırladığınız disket ile başlatın ve

c:\

cd Bios

Bios.exe yazın

(buradaki Bios.exe genel bir isimdir. bunların isimleri "awdflash.exe", "Bios.com", "amiflash.exe" gibi isimlerde olabilirler. Siz c:\Bios klasörünün içerisine açtığınız dosyalardan hangisin Bios yazan program olduğunu tespit edip bunun ismini not alın.(Hangi dosyanın hangi işe yarayacağını indirdiğiniz dosyaların içerisinden çıkan readme dosyalarına bakarak tayin edebilirsiniz.

Örn:

İnternetten indirdiğimiz dosyanın içerisinden çıkan exe "awdflash.exe", içerisindeki Bios dosyasıda "6bx2000.bin" dosyası olsun. Ve biz her ihtimale karşı eski Biosumuzu eskiBios.bin dosyası adı altında kaydedelim.

c:\

cd Bios

awdflash.exe 6bx2000.bin eskiBios.bin

Program işlemlerini halledecek ve size bazı sorunlar soracaktır. Bu sorulara "y" ile yanıt verin. Program bilgisayarın Biosunu yeniden programlayacak ve bunu ekranda gösterecektir. programlama bittikten sonra bilgisayarınızı CTRL+ALT+DEL tuşları ile yeniden başlatın.

5.Programlama bittikten sonra sistemi tekrar açınız ve Bios versiyonunu kontrol ediniz.

DİKKAT: Bios dosyası yazılırken bilgisayar kesinlikle yeniden başlatılmamalıdır. Aksi taktirde geri alınamayacak ve/veya büyük sorunlara yol açacaktır. Ne iş yaptığınızı bilmiyorsanız ve yapabileceğinizden emin değilseniz. bir bilene danışınız. Kesinlikle sorumluluk kabul etmiyorum. )

BIOS KURTARMA:

Intel anakartlarinda Bios, diğer anakartlarin Bioslarinda olmayan Boot Block Area adi verilen bir bölgeye sahiptir. Bu bölgede belirli bir kod, sistem açilisi için saklanmakta ve dışardan herhangi bir yazılım yada virüs bu kodu değiştirememektedir.
Herhangi bir şekilde Bios yazılımında problem oluştuğunda bu özellik kullanılarak Bios tekrar programlanabilmektedir. Bu şekilde viruslerden (Chernobyl virusü) etkilenseniz bile güvenli bir şekilde kolayca bu sorunu giderebiliyorsunuz. Bunun için disket sürücü ve speaker gerekiyor. Anakart üzerindeki Flash recovery jumper recovery mode durumuna getirilir. Daha önce hazırlanmış olan upgrade disketi ile sistem açilir. Bios ta silinmeyen küçük bir kod oldugu için ekranda herhangi bir görüntü oluşmayacaktır. İşlem speaker lar dan gelen sesler ve disket sürücüsünün ışıklarına bakarak sürdürülür. Sistem beep kodu verdiğinde ve disket sürücünün ışıkları yandığında Sistem gerekli yazılımı yüklüyor demektir. Disket sürücüsünün ışıkları söndüğünde programlama bitmiş demektir. Anakart jumper i eski konuma getirilir. Bu işlemden sonra yukarıda anlatılan Bios upgrade işlemi yapılır.

BİOS HATA SİNYALLERİ

Genel :

ton yok.......................= Güç yok.
devamli ton...............= Güç kaynağı arızalı.
devamli kısa ton.......= Arızalı Anakart.
1 uzun........................= Ram yenileme.
1 uzun, 1 kısa............= Arızalı anakart veya ROM-Basic.
1 uzun, 2 kısa............= Video kart hatası.
1 uzun, 3 kısa............= Ekran kartında hata.
1 kısa.........................= Normal açılış.
2 uzun, 1 kısa............= Monitör adaptör senkro hatası.
2 kısa.........................= Parity hatası (hafiza-ram toplam).
3 kısa.........................= İlk 64 K RAM hatası.
4 kısa.........................= Zaman sayacı arızalı.
5 kısa.........................= İşlemci arızası (processor arızalı ) veya video Ram.
6 kısa.........................= Klavye işlemcisi hatası.
7 kısa.........................= Sanal işlemci mode ayar (AT icin).
8 kısa.........................= Video Ram yanlis yazma.
9 kısa.........................= ROM Bios toplam hatası.



Phoenix Bios :

1-1-4.........................= Hatalı Bios.
1-2-1.........................= Anakart bozuk.
1-3-1.........................= Hafızada sorun var.
3-1-1.........................= Anakart hatalı.
3-3-4.........................= Ekran kartı hatalı veya tam olarak yerine oturmamış.
3-4-2.........................= Ekran kartı yada monitör bağlı değil.

Award Bios :

1 kere uzun.........................= Hafızada sorun var. Kartlar yerine oturmamış.
1 kere uzun 2 kere kısa.....= Ekran kartı hatalı yada doğru takılmamış.
1 kere uzun , 3 kısa............= Klavye hatalı yada bağlı değil.
Sürekli ötme.......................= Hafıza yada ekran kartı bulunamadı. Kart oturmamış olabilir.

BIOS ŞİFRELERİ VE KIRILMASI

Bios Şifrelerini konusunu biraz araştıracak olursak.. bilmeyenler için Kırılması en zor şifrelerden biridir..

ilk olarak Bios passwordünün yani şifresinin ne olduğun açıklayalım. Bios şifresi bilgisayarı ilk açtığınızda karşınıza çıkan o şifreyi girmeden bilgisayarı açmanıza imkan vermeyen şifredir. Bu şifre bazen sadece Bios ayarlarını olduğu ekrana koyulurken bazende sistemin tamamen kilitleyen türden olabilir. Peki bunu şifreleri denemeden nasıl kırarız. Bunu yapmak için birazcık tecrübe yada el yatkınlığına ve br adette tornavidaya ihtiyacınız olacak. İlk olarak bilgisayarın fişini çekin. Ondan sora kasanın kapağını açıp boarda doğru bakın. Orada altında cjmos, j1bat, cmos, yazan genellikle board üzerindeki pilin etrafında bazen de Biosun çevresinde bulunan bir jumper göreceksiniz. Bu jumperı oradan çıkartıp hemen yanındaki sokete geri oturtuyoruz. Ve bilgisayarın power kablosun takıp açma düğmesine basıyoruz. Bilgisayar açılmayacak telaşa kapılmayın. Tekrar power kablosun sökün, jumperı eski haline alın ve kasayı kapatın. Artık Biosu sıfırlamış olduk. Ama eğer yok ben bunlarla uğraşmam diyorsanız aşağıda en popüler Bios üreticilerini standart şifrelerini de deneyebilirsiniz.

Not: demin yaptığınız olay sadece şifreyi sıfırlamakla kalmayıp Biosdaki tüm ayarları "factory default" haline getirecektir. Eğer yapabileceğinizden tam olarak emin değilseniz kurcalamayınız. Mesuliyet kabul etmiyorum.

Bu şifreler Bios'un türüne göre değişir ben bazılarını en sık üretilenler sırasına göre verim

Award Bios:

alfaromeo
AW
AWARD
AWARD_PS
AWARD_PW
AWARD_HW
AWARD_SW
AWARD PW
AWARD SW
_award
awkward
j64
j256
j262
j322
01322222
589589
589721
HLT
SER
SKY_FOX
Syxz
aLLy
CONCAT
TTPTHA
aPAf
HLT
KDD
ZBAAACA
ZAAADA
ZJAAADC
djonet

AMI Bios:

AMI
ami
Bios
setup
cmos
AMIDECODE
A.M.I.
AMI SW
AMI_SW
Bios
PASSWORD
HEWITT RAND
Oder
A.M.I.
AMI!SW
AMI?SW
HEWITT RAND
alfarome
efmukl ( işte schoolbusın şifreside burdan çalınmıştır. )

Phoenix Bios:

phoenix

Compaq Bios:

compaq

Bazı Diğer Bios Şifreleri:

LKWPETER
lkwpeter
BiosTAR
Biostar
BiosSTAR
Biosstar
ALFAROME
Syxz
Wodj
PASS
PASSOFF
CONDO
J64
Bios
SETUP
CMOS
admin
system

ESKİLER TANIR BİZİ YENİLER İSE ÖRNEK ALIR...!





!! Siz geceleri rüyalarınızda kızları düşlerken biz klavyemizle savaştayız!!
!! Siz sabahları uyanınca yüzünüzü yıkarken biz son yedeklerimizi almış yeni yatıyor oluyoruz!!
!! Siz bizim kim olduğumuzu merak ederken biz sizin 7 sülalenizi çözüyoruz!!
!! Siz bizi yakalamak isterken çoktan sizi teslim almış ve uzaklaşmış oluyoruz!!